De ganse wereld veroorzaak de COVID-19-pandemie ‘n aonzeenlek verluus vaan leve, ‘t bedreige vaan middele vaan bestaon en dreig de recente veuroetgaank in de gezoondheid en veuroetgaank nao de wereldwijde oontwikkelingsdoele die in de Wereldgezondheidsstatistieke vaan 2020 weure benaodrök door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).
"'t Goeie nuijs is dat minse euver de ganse wereld langer en gezoonder leve leve. 't Slechte nuujs is dat 't percentaasj vaan veuroetgaank te langzaam is um de Duurzame Ontwikkelingsdoele te voldoon en zal nog wiejer vaan 't spoor weure gegoeid door COVID}19," zei Dr. Tedros Adhanome Ghebreyesus, WHO-directeur-Generaal.
"De pandemie benaodrök de dringende behoefte vaan alle lande um te investere in sterke gezondheidssysteme en primaire gezondheidszorg, es de bèste verdeidiging tege oetbraoke wie COVID-19, en tege de väöle aandere gezoondheidsbedreiginge die minse euver de ganse wereld eder daag te make höbbe. Gezondheidssysteme en gezoondheidszekerheid zien twie kante vaan dezelfde munt."
De Wereldgezondheidsstatistieke vaan de WHO - ‘n jaorlekse check--up vaan de wereld vaan de wereld — rapporte veurtgang tege ‘n reeks belangrieke gezoondheids- en gezoondheidsdienstindicatore, wat ‘n paar belangrieke lesse onthulde wat de veuroetgaank vaan de Duurzame Ontwikkelingsdoele en gape um op te völle.
De levesverwachting en gezonde levensverwachting zien touwgeomen, maar ongelieke.
De groetste winste woorte gerapporteerd in ‘n lieg-inkomstelande, boedoor ‘t levensverwachting 21% of 11 jaor tösse 2000 en 2016 21% of 11 jaor zaog stijge (vergeleke mèt ‘n touwnaome vaan 4% of 3 jaor in lande mèt hoegere inkoume).
Ein drijfveer vaan de veuroetgaank in ‘n liegere-inkomstelande waor verbeterde touwgaank tot deenste um HIV, malaria en tuberculose te veurkoume en te behandele, en ‘n
aontal verwaarloosde tropische krenkdes zoe es marmotwörm. ‘n Aander waor betere gezoondheidszorg vaan moeders en kinder, wat leidde tot ‘n halvering vaan kindersterfte tösse 2000 en 2018.
Maar in ‘n aontal gebede is de veurtgang stallet. Immunisatie-dekking is in de afgeloupe jaore neet touwgeomen, en d’r zien angst dat malaria-winste umgedrejd kinne weure. En d’r is ‘n totale tekort aon deenste binne en boete ‘t gezondheidssysteem um neet-verbindeleke krenkdes (NCD’s) te veurkoume en te behandele, zoe wie kanker, diabetes, hart- en longkrenkde en beroerte. In 2016 waore 71 percent vaan alle sterfgevalle wereldwijd touwgesjreve aon NCD’s, mèt de mierderheid vaan de 15 mieljoen veurbarige sterfgevalle (85%) die plaotsvoonde in lieg en midden{{7} inkomme lande.
Deze ongelieke veuroetgaank spiegelt de ongeliekheid euver ‘t algemein in touwgaank tot kwaliteitsgezondheidsdeenste. Slechts tusse ein derde en de eine helft vaan de wereldbevolking kós in 2017 essensjele gezondheidsdeenste kriege. Service dekking in laag- en midden{{produksie lande blijf good oonder de dekking in rieke rieke; zoe wie gezondheidswerkersdichte. In mie es 40% vaan alle lande zien d’r minder daan 10 medische dokters per 55 luuj. Mie es 55% vaan de lande heet minder daan 40 verpleegkunde en vroedvrouwpersoneel per {{{vanggraod.
De onvermoge um veur gezondheidszorg te betaole is nog ‘n groete oetdaging veur väöl. Mèt de huidige trends sjat de WHO dat dit jaor 2020 oongeveer 1 miljard minse (bijnao 13 percent vaan de wereldbevolking) ten minste 10% vaan hun budgette zal besteie aon de gezoondheidszorg. De mierderheid vaan deze minse woene in liegere middeüm-indomme.
"De COVID-19-pandemie benaodrök de behoefte um minse te besjerme tege gezoondheidsgevalle veur gezoondheid, en um universele gezoondheidsdekking en gezondere bevolkinge te bevordere um minse te verhindere um gezondheidsdeenste te nudeg via multisecotrale interventies, wie 't verbetere vaan basishygiène en sanitair," zag Dr. Samrara Asma, Assistent Directeur-generaol in de WHO.
In 2017 woort mie es de helf (55%) vaan de wereldwijde bevolking gesjat tot gein touwgaank tot veilegente{-beheerde sanitairdienste, en mie es ein kwart (29%) misde veilig {nouwkeurig {4}beheerd drinkwater. In ‘tzelfde jaor höbbe twie op de vief hoeshawwe wereldwijd (40%) gein basishandwasfaciliteite mèt zeep en water in hun hoes.
De Wereldgezondheidsstatistieke benaodrökke ouch de behoefte aon sterkere gegeves en gezondheidsinformatiesysteme. Ongelieke capaciteite um nauwkeurige, tijdige, tiedige en vergeliekbare gezoondheidsstatistieke te verzamele en gebruke, de meugelekheid vaan lande um de trends vaan de bevolkingsgezondheid te begriepe, gesjik beleid te oontwikkele, middele touw te voge en interventies te prioritiseren.
Veur bijnao ‘n viefde vaan de lande höbbe mie es de helf vaan de belangriekste indicatore gein recente primaire of directe oonderligkende gegeves, nog ‘n groete oetdaging in ‘t meugelek make vaan lande um veur te bereide, veurkoume en reagere op gezoondheidsdocente wie de aonhawwende COVID-19-pandemie. De WHO steunt daorum lande bij ‘t versterke vaan bewaking en gegeves en gezoondheidsinformatiesysteme, zoetot ze hun status kinne mete en verbeteringe kinne behere.
"De boodsjap vaan dit rapport is dudelek: naomaote de wereld de mies serieuze pandemie in 100 jaor, slechts 'n decennium weg vaan de SDG-deadline sjlaag, motte veer same handele um de ierste gezondheidszorg te versterke en ziech te riechte op de mies kwetsbare oonder us um de bruto ongeliekheid te eliminere die dicteren wee 'n laank, gezond leve leef en wee neet," voegde Asma touw. "Veer zulle dit allein slaoge door te doen door lande te helpe hun gegeves en gezoondheidsinformasiesysteme te verbetere."
